Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) vừa công bố kết quả kỳ thi của Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) chu kỳ 2012 vào ngày 03/12/2013. Đây là kỳ đánh giá thứ 5 của PISA nhưng là kỳ đầu tiên Việt Nam tham gia. Bộ Giáo dục và Đào tạo xin cung cấp một số thông tin liên quan đến Chương trình PISA và kết quả của Việt nam và các nước tham gia PISA 2012.

BÁO CÁO VỀ KẾT QUẢ PISA 2012 CỦA VIỆT NAM

I. TỔNG QUAN VỀ PISA

1.1. PISA là gì ?

PISA là chữ viết tắt của cụm từ tiếng Anh "Programme for International Student Assessment – Chương trình đánh giá học sinh quốc tế" do Hiệp hội các nước phát triển (OECD) khởi xướng và chỉ đạo, nhằm tìm kiếm các chỉ số đánh giá tính hiệu quả – chất lượng của hệ thống giáo dục của mỗi nước tham gia, qua đó rút ra các bài học về chính sách đối với giáo dục phổ thông.

PISA được thực hiện theo chu kì 3 năm một lần (bắt đầu từ năm 2000). Đối tượng đánh giá là học sinh trong độ tuổi 15, độ tuổi kết thúc giai đoạn giáo dục bắt buộc ở hầu hết các quốc gia (15 năm 3 tháng đến 16 năm 2 tháng – độ tuổi PISA). PISA hướng vào các trọng tâm về chính sách, được thiết kế và áp dụng các phương pháp khoa học cần thiết để giúp chính phủ các nước tham gia rút ra các bài học về chính sách đối với giáo dục phổ thông.

1.2. Mục đích của PISA

Mục tiêu tổng quát của PISA nhằm kiểm tra xem, khi đến độ tuổi kết thúc giai đoạn giáo dục bắt buộc^[1], học sinh đã được chuẩn bị để đáp ứng các thách thức của cuộc sống sau này ở mức độ nào. Ngoài ra PISA còn hướng vào các mục đích cụ thể sau:

- Xem xét đánh giá các mức độ năng lực đạt được ở các lĩnh vực Đọc hiểu, Làm Toán và Khoa học của học sinh ở lứa tuổi 15.

- Nghiên cứu ảnh hưởng của các chính sách đến kết quả học tập của học sinh.

- Nghiên cứu hệ thống các điều kiện giảng dạy – học tập có ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh.

1.3. Đặc điểm của PISA

a)   Quy mô của PISA là rất lớn và có tính toàn cầu. Qua 5 cuộc khảo sát đánh giá, ngoài các nước thuộc khối OECD còn có rất nhiều quốc gia là đối tác của khối OECD đăng ký tham gia. Trong lần đánh giá thứ năm (2012) đã có gần 70 quốc gia tham gia.

b)   PISA được thực hiện đều đặn theo chu kì (3 năm 1 lần) tạo điều kiện cho các quốc gia có thể theo dõi sự tiến bộ của nền giáo dục đối với việc phấn đấu đạt được các mục tiêu giáo dục cơ bản.

c)   PISA chú trọng xem xét và đánh giá một số vấn đề như: Chính sách công (public policy), Hiểu biết phổ thông (literacy), Học tập suốt đời (lifelong learning).

Các lĩnh vực năng lực được đánh giá trong các kỳ PISA(mỗi kì có 1 lĩnh vực được chọn là trọng tâm đánh giá)

II. PISA VIỆT NAM

1. Mục đích Việt Nam tham gia PISA

- Bước tích cực của hội nhập quốc tế về giáo dục;so sánh “mặt bằng” giáo dục quốc gia với giáo dục quốc tế;

- ĐượcOECD đưa ra kết quả phân tích và đánh giá về chính sách giáo dục quốc gia và đề xuất những thay đổi về chính sách giáo dục quốc gia;

- Góp phần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo: học tập quốc tế về đánh giá chất lượng giáo dục, nhất là đổi mới về kĩ thuật và phương pháp đánh giá, đưa ra cách tiếp cận mới về dạy – học, thi và đánh giá.

2. Bối cảnh Việt Nam tham gia PISA 2012:

2.1  So với các nước  tham gia PISA 2012:

+ VN xếp thứ 69/70 về GDP bình quân đầu người

            + VN xếp thứ  70/70 về chỉ số HDI

2.2. Khó khăn thách thức khi tổ chức PISA lần đầu tiên chu kỳ 2012 tại Việt Nam

(1). Việt Nam trong suốt thời gian thực hiện đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh cũng đã xây dựng được một đội ngũ chuyên gia có thể đảm đương được các yêu cầu kỹ thuật của OECD khi triển khai PISA tại VN, tuy nhiên, lần đầu tiên Việt Nam tham gia một kỳ thi mang tính quốc tế lại yêu cầu kỹ thuật cao và nghiêm ngặt như PISA, Việt Nam vẫn còn thiếu kinh nghiệm tổ chức và dù đã có một số chuyên gia nhưng lực lượng chuyên gia chuyên nghiệp vẫn còn mỏng.

(2). Các tài liệu tham khảo bằng tiếng Việt rất ít, chủ yếu bằng tiếng nước ngoài, là khó khăn không nhỏ cho việc tìm hiểu và tiếp cận với PISA lần này.

(3). Việt Nam chưa xây dựng được dữ liệu đầy đủ về các trường có học sinh ở độ tuổi 15, trong khi đó, Việt Nam có rất nhiều loại hình trường, nhiều tổ chức quản lý, do đó rất khó khăn trong công việc chọn mẫu.

(4). Công tác dịch thuật theo yêu cầu của PISA là một vấn đề thách thức đối với đội ngũ dịch thuật của Việt Nam.

(5). Cách thức ra đề thi và cách thức đánh giá của PISA yêu cầu học sinh phải có năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Nhìn chung, các kiến thức mà đề thi của PISA đòi hỏi là không hoàn toàn xa lạ với học sinh Việt Nam. Tuy nhiên, muốn cho học sinh Việt Nam tham gia vào các đợt đánh giá của PISA một cách tự tin, cần đổi mới về cách dạy, cách học, cách tổ chức kiểm tra đánh giá trong nhà trường ở Việt Nam.

(6). Kết quả mỗi đợt đánh giá của PISA sẽ được công khai trên thế giới nên mang tính nhạy cảm. Nhiều nước đã không tham gia PISA vì không muốn bộc lộ sự yếu kém về kết quả làm bài của học sinh và thứ hạng thấp trong bảng xếp hạng. Việc sẵn sàng vượt qua những e ngại trên đã là thách thức đối với Việt Nam.

2.3. Các hoạt động chính của PISA 2012

- Năm 2010: Đánh giá các câu hỏi thi PISA 2012 và thực hiện các công việc liên quan đến chọn mẫu; tập huấn kĩ thuật.

- Năm 2011: Khảo sát thử nghiệm trên mẫu 40 trường x 35 HS/trường.

- Năm 2012: Khảo sát chính thức trên mẫu là 162 trường thuộc 59 tỉnh, thành phố.

3. Kết quả PISA 2012 của Việt Nam

1. Lĩnh vực Toán học là lĩnh vực trọng tâm của kỳ PISA 2012. Việt Nam đứng thứ 17/65. Điểm trung bình của OECD (Mean Score) là 494 thì Việt Nam đạt 511. Như vậy, năng lực Toán học của HS VN ở top cao hơn chuẩn năng lực của OECD.

- Kết quả của học sinh VN cao hơn kết quả nhiều nước giàu của OECD: Áo, Đan Mạch, Pháp, Anh, Luxembourg, Na uy, Mỹ, Thụy Điển, Hung ga ry, Israel, Hy lạp...

- Tỷ lệ nhóm học sinh có năng lực cao nhất (level 5, 6) của Việt Nam đạt 13,3 %.

- Tỷ lệ nhóm HS có năng lực thấp (dưới mức 2) của VN là 14,2 %.

- Kết quả học sinh Nam của VN lĩnh vực Toán học: đạt 517 điểm /499 điểm trung bình của OECD;

- Kết quả học sinh Nữ của VN lĩnh vực Toán học: đạt 507 điểm /489 điểm trung bình của OECD

2. Lĩnh vực Đọc hiểu: Việt Nam đứng thứ 19/65, điểm trung bình của OECD là 496 thì Việt Nam đạt 508, như vậy, năng lực Đọc hiểu của HS VN cao hơn chuẩn năng lực của OECD.

- Kết quả Đọc hiểu của HSVN vẫn cao cao hơn các nước giàu có OECD vừa liệt kê trên.

- Kết quả học sinh Nam của VN lĩnh vực Đọc hiểu: đạt điểm 492/478 điểm trung bình của OECD;

- Kết quả học sinh Nữ của VN lĩnh vực Đọc hiểu: đạt điểm 523/515 điểm trung bình của OECD

3. Lĩnh vực Khoa học: Việt Nam đứng thứ 8/65. Điểm trung bình của OECD là 501 thì Việt Nam đạt 528. Việt Nam đứng sau các nước/vùng kinh tế theo thứ tự: Thượng Hải, Hồng kông, Singapore, Nhật bản, Phần lan, Estonia, Hàn Quốc.

- Kết quả học sinh Nam của VN lĩnh vực Khoa học: đạt 529 điểm /502 điểm trung bình của OECD;

- Kết quả học sinh Nữ của VN lĩnh vực Khoa học: đạt 528 điểm /500 điểm trung bình của OECD.

Như vậy, kết quả thi của Việt Nam khá cao so trong bảng xếp hạng các nước trên thế giới tham gia kỳ thi PISA 2012, đứng trong top 20 nước có điểm chuẩn các lĩnh vực Toán, Đọc hiểu, Khoa học cao hơn điểm trung bình của OECD.

Việt Nam đã làm cho thế giới rất bất ngờ; chứng tỏ: với sự quan tâm thường xuyên của Đảng, Nhà nước, sự chăm lo của các gia đình, các nhà trường và học sinh chúng ta đã phát huy được truyền thống hiếu học của dân tộc, không chỉ đạt thành tựu về phát triển qui mô, số lượng mà còn đạt được chất lượng giáo dục phổ thông cơ bản thuộc tốp cao của thế giới. Điều đó cũng minh chứng rằng:

(1) Năng lực của học sinh Việt Nam có thể đáp ứng được các yêu cầu khung năng lực của OECD hội nhập quốc tế, vận dụng các kiến thức đã học để giải quyết các tình huống trong bài thi PISA.

(2) Khung kiến thức, kỹ năng trong bài thi PISA được thiết kế không phụ thuộc vào chương trình GD của quốc gia nào, mà đó là khung năng lực chung của quốc tế; chứng tỏ chương trình, SGK của VN đã trang bị cho HS các kiến thức cơ bản, đáp ứng được các yêu cầu kiến thức, kỹ năng của OECD và của quốc tế.

(3) Việt Nam đã thực hiện nghiêm túc và bài bản các quy trình kỹ thuật theo yêu cầu của OECD, đã chuẩn bị tâm thế cho GV và HS tham gia PISA tích cực, nỗ lực hết mình để hoàn thành tốt kỳ thi KS chính thức PISA, tháng 4/2012. Điều này cũng thể hiện đội ngũ chuyên gia tổ chức triển khai PISA tại Việt Nam dù ít ỏi nhưng rất cố gắng, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ tiếp cận được với thế giới.

5. Việt nam đã làm gì cho kỳ khảo sát chính thức PISA 2012 ?

            Đã xây dựng kế hoạch hành động và từng bước triển khai thực hiện  để đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo PISA, đây cũng là 1 cơ hội đổi mới để hội nhập quốc tế về giáo dục của Việt Nam , đồng thời chuẩn bị cho đổi mới chương trình, SGK sau 2015 của Việt Nam .

            Theo thông lệ quốc tế, Bộ GD và ĐT đã thành lập Ban Quản lý PISA.

            Triển khai tập huấn kĩ thuật PISA cho cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên và học sinh. Đảm bảo cán bộ cốt cán của 63 tỉnh thành phố của Việt Nam đã được nghe giới thiệu về PISA, cách kiểm tra đánh giá của PISA và 1 số dạng bài thi PISA, nhiều trường đã tổ chức giới thiệu PISA và các dạng câu hỏi cho học sinh từ tháng 9/2011 đến tháng 3/2012. Điều này có tác động tích cực đến nhà trường, không phải là để đối phó với kỳ thi PISA mà tự giáo viên có khát khao đổi mới kiểm tra đánh giá theo PISA để dạy và học tốt hơn.

             Khuyến khích học sinh tham gia kỳ thi KS chính thức bằng cách đẩy mạnh thông tin tuyên truyền, khơi dậy lòng tự hào dân tộc, các em là những học sinh đầu tiên tham gia PISA của Việt Nam và đại diện cho học sinh Việt Nam tham gia PISA, (thực tế, khi các em biết mình được chọn tham gia PISA, thời gian đến ngày thi chỉ còn rất ngắn), kết quả kỳ thi này sẽ xếp hạng giáo dục Việt Nam trên thế giới, nên các em cần cố gắng hết sức để làm bài cho tốt. Trường nào rơi vào mẫu tham gia PISA đều thấy trách nhiệm và tự hào.

            Thế mạnh của học sinh Việt Nam là Toán. Kỳ KS 2012 tập trung nhiều câu hỏi Toán. Học sinh Việt Nam rất thích các hỏi thi của PISA, nên các em hào hứng làm bài. Do các em được làm quen với PISA trong năm học, nên đã chủ động làm bài. Điều này khác hẳn với các em học sinh khi được chọn tham gia KS thử nghiệm đầy bỡ ngỡ, hoang mang, không biết PISA là gì.         

 Cán bộ khảo sát tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của OECD, không người nào nhắc bài học sinh vì cũng không dám chắc mình đã tư duy giống như học sinh tuổi 15 để đưa ra được câu trả lời chính xác. Tất cả các khâu chấm bài, nhập dữ liệu, làm sạch dữ liệu chúng ta thực hiện rất nghiêm túc.

KẾT LUẬN

1. Việt Nam đã rất nỗ lực tham gia PISA 2012, chu kỳ đầu tiên của VN.

2. Việt Nam đã rất nghiêm túc tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật và các nguyên tắc của OECD. Kết quả thực hiện phản ánh đúng năng lực của học sinh, đáng tin cậy.

3. Học sinh VN đã nỗ lực và cố gắng hết mình để hoàn thành bài thi, đạt kết quả tốt. Điều đó cho thấy HS VN học rất khá, không thua kém gì HS OECD.

4. Việt Nam sẽ phân tích kỹ báo cáo kết quả PISA 2012 để xác định đúng các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh để có chính sách thúc đẩy các yếu tố tích cực, khắc phục các yếu tố tiêu cực nhằm không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, trước mắt là chất lượng giáo dục tiểu học, giáo dục THCS.

Việt Nam sẽ tiếp tục nghiên cứu, vận dụng các kĩ thuật, phương pháp của PISA vào công tác đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông, nhất là đổi mới cách ra đề kiểm tra, đề thi và phương pháp đánh giá chất lượng trên diện rộng - của từng điạ phương (không phải là đánh giá kết quả của các cá nhân các học sinh).

5. Việt Nam sẽ tiếp tục cố gắng để chuẩn bị cho kỳ khảo sát PISA 2015. Tháng 4/2014 sẽ tổ chức KSTN, tháng 5/2015 tổ chức KS chính thức. Kỳ này trọng tâm là science, không đơn giản như science 2012 nên VN phải cố gắng rất nhiều.

Dưới đây là các bảng xếp hạng kết quả kỳ thi PISA 2012 do OECD phát hành.

Bảng 1. Kết quả 3 lĩnh vực Toán, Đọc hiểu, Khoa học PISA 2012;

Bảng 2. Kết quả lĩnh vực Toán học PISA 2012;

Bảng 3. Kết quả lĩnh vực Đọc hiểu PISA 2012;

Bảng 4. Kết quả lĩnh vực Khoa học PISA 2012.